Τα Χριστούγεννα, με τις λαμπερές εικόνες, τις μελωδίες και τις μυρωδιές τους, γίνονται το κλειδί που ανοίγει εκείνο το βαθύ, συναισθηματικό συρτάρι της μνήμης.

Τα Χριστούγεννα, με τα χαρακτηριστικά τους μοτίβα , τα φωτάκια, τα τραγούδια, οι μυρωδιές της κανέλας και του πορτοκαλιού αποτελούν μία από τις ισχυρότερες "πύλες" που μας ταξιδεύουν πίσω στον χρόνο. Και συχνά, αυτό το ταξίδι δεν είναι μόνο χαρούμενο. Κάθε φορά που ένας ήχος, μια μυρωδιά, ή μια εικόνα συνδέεται με μια συγκεκριμένη στιγμή, το παρελθόν ζωντανεύει.

Οι αναμνήσεις είναι σαν παλιά βιβλία φυλαγμένα σε σκονισμένα ράφια. Ίσως να μην τα ξεφυλλίζουμε συχνά, αλλά μια συγκεκριμένη μυρωδιά, ένας ήχος ή ένα φως, μπορεί να τα ξεκλειδώσει και να μας ταξιδέψει πίσω στον χρόνο. Τα Χριστούγεννα, με τις λαμπερές εικόνες, τις μελωδίες και τις μυρωδιές τους, γίνονται το κλειδί που ανοίγει εκείνο το βαθύ, συναισθηματικό συρτάρι της μνήμης. Και κάθε τι που ξεπηδά από εκεί μια εικόνα, μια φωνή, μια σκηνή φέρνει μαζί του συναισθήματα τόσο ζωντανά που συχνά μας παρασύρουν. Είναι ζωντανές στιγμές που ξεπηδούν μέσα από την ομίχλη του χρόνου, κουβαλώντας μαζί τους την ευωδιά μιας παλιάς κουζίνας, τον ήχο ενός γέλιου που αντηχεί σαν μακρινό αντίλαλο, ή την αφή ενός στοργικού χεριού. Τα Χριστούγεννα, γίνονται ο καθρέφτης που αναδεικνύει αυτές τις μνήμες κάποιες γλυκές σαν μέλι και άλλες γεμάτες σκιές.

Η Σύνδεση των Αναμνήσεων με τα Συναισθήματα

Οι αναμνήσεις δεν επανέρχονται ως απλές εικόνες κουβαλούν μαζί τους τα συναισθήματα που τις συνόδευαν όταν τις ζήσαμε. Έτσι, αν τα Χριστούγεννα του παρελθόντος μας ήταν γεμάτα χαρά και αγάπη, η εποχή αυτή μπορεί να μας γεμίζει θαλπωρή. Αν όμως τότε βιώσαμε απώλειες, μοναξιά, ή ανεκπλήρωτες προσδοκίες, αυτές οι μνήμες έρχονται σαν βαριά σκιά.

Η Άννα, για παράδειγμα, θυμάται πώς, ως παιδί, περίμενε κάθε χρόνο τα Χριστούγεννα για να νιώσει την οικογενειακή αγάπη που της έλειπε τις υπόλοιπες μέρες. Όμως, οι διαρκείς καβγάδες των γονιών της την έκαναν να συνδέσει την εποχή αυτή με απογοήτευση. Τώρα, ως ενήλικη, δυσκολεύεται να νιώσει χαρά στις γιορτές, ακόμα κι όταν οι γύρω της την προσκαλούν σε χαρούμενες εκδηλώσεις.

Η Πίεση της "Τέλειας" Γιορτής

Επιπλέον, η κοινωνική επιταγή για χαρά τις γιορτές μπορεί να κάνει τις παλιές πληγές πιο έντονες. Αν στο παρελθόν ζήσαμε απογοητεύσεις, οι Χριστουγεννιάτικες μνήμες μάς αναγκάζουν να τις ξαναζήσουμε. Τα κοινωνικά στερεότυπα ότι πρέπει να είμαστε χαρούμενοι, με παρέες, σε σχέσεις, και με μια "τέλεια" οικογένεια μας κάνουν να συγκρίνουμε τη ζωή μας με ένα ιδανικό που πολλές φορές απέχει από την πραγματικότητα.

Η Βασίλης θυμάται πως, ως παιδί, ζούσε σε ένα σπίτι γεμάτο από φωτάκια αλλά εκείνος αισθανόταν μόνος. Τα Χριστούγεννα δεν ήταν ποτέ η "μαγική εποχή" που βλέπει τώρα στις ταινίες. Κάθε φορά που επιστρέφει αυτές τις μέρες στο πατρικό του, νιώθει την ίδια αίσθηση απογοήτευσης, σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα.

Η Πίεση της Χαράς

Η κοινωνία μάς προτρέπει να είμαστε γεμάτοι χαρά τις γιορτές: να γελάμε, να μοιραζόμαστε στιγμές, να είμαστε ευγνώμονες. Όμως, τι συμβαίνει όταν η καρδιά μας δεν μπορεί να ακολουθήσει; Όταν μέσα μας υπάρχει μια σιωπηλή μελαγχολία, είτε λόγω των δυσκολιών του παρόντος είτε εξαιτίας του παρελθόντος;

Για παράδειγμα, η Ελένη, 35 ετών, νιώθει κάθε Χριστούγεννα μια ανεξήγητη θλίψη. Θυμάται τις παιδικές της γιορτές. Τα πρώτα Χριστούγεννα μετά το χωρισμό των γονιών της, κι εκείνη κρυβόταν στο δωμάτιό της, προσπαθώντας να μην ενοχλεί τη μητέρα της. Σήμερα, παρόλο που έχει τη δική της οικογένεια, τα Χριστούγεννα την επιστρέφουν σε εκείνες τις στιγμές.

Η Εσωτερική Πάλη: Να Πρέπει να Νιώσουμε Χαρούμενοι

Η κοινωνική πίεση να είμαστε χαρούμενοι τις γιορτές μπορεί να εντείνει τη θλίψη μας. Όταν βλέπουμε άλλους να διασκεδάζουν, να χαμογελούν ή να γιορτάζουν, νιώθουμε ότι κάτι δεν πάει καλά με εμάς. Γιατί δεν μπορούμε να νιώσουμε κι εμείς έτσι;

Αυτή η αίσθηση σύγκρισης και ανεπάρκειας μας αποξενώνει ακόμα περισσότερο. Είναι σαν να φοράμε μια μάσκα, να προσποιούμαστε χαρά, ενώ μέσα μας επικρατεί θλίψη. Και αυτό, με τη σειρά του, μας κουράζει.

Πως θα ήταν να σιγοψιθυρίσεις στον εαυτό σου «Είναι εντάξει να νιώθω έτσι. Δεν πειράζει που δεν μπορώ να μπω στο χριστουγεννιάτικο κλίμα. Η αξία μου δεν εξαρτάται από το πώς νιώθω τις γιορτές.»

Για όσους νιώθουν το βάρος του παρελθόντος, υπάρχει πάντα η δυνατότητα να δημιουργήσουν νέες αναμνήσεις. Μπορούμε να φτιάξουμε δικές μας παραδόσεις.

Αντί να αποφεύγουμε αυτές τις μνήμες, μπορούμε να τις αντιμετωπίσουμε με τρυφερότητα και κατανόηση. Η ψυχοθεραπεία μάς διδάσκει πως κάθε ανάμνηση, όσο οδυνηρή κι αν είναι, μπορεί να γίνει μια ευκαιρία αυτογνωσίας.

Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσουμε τα συναισθήματά μας χωρίς να τα κρίνουμε. Είναι εντάξει να νιώθουμε λύπη, μοναξιά ή ακόμα και θυμό. Οι αναμνήσεις δεν είναι εχθροί είναι κομμάτια της ιστορίας μας. Αντί να προσπαθούμε να συμμορφωθούμε με την "τέλεια" εικόνα των γιορτών, μπορούμε να δημιουργήσουμε τη δική μας, αυθεντική γιορτή.

Η Άννα, για παράδειγμα, αποφάσισε φέτος να στολίσει το δέντρο μόνη της, με δικά της στολίδια που φέρουν χαρούμενες αναμνήσεις. Ο Νίκος ανάβει ένα κερί στη μνήμη του πατέρα του και διαβάζει μια αγαπημένη του ιστορία. Η Ελένη, αντί να επιστρέψει στο πατρικό της, αποφάσισε να ταξιδέψει κάπου που πάντα ήθελε να πάει. Η Μαρία, που ένιωθε πάντα πίεση να οργανώσει το «τέλειο» χριστουγεννιάτικο δείπνο, αποφάσισε φέτος να κάνει κάτι διαφορετικό. Κάλεσε φίλους για μια απλή βραδιά με επιτραπέζια παιχνίδια και κουβέντα. Στο τέλος της βραδιάς, ένιωσε ότι επιτέλους βρήκε το δικό της νόημα στις γιορτές.

Τα Χριστούγεννα δεν χρειάζεται να είναι όπως τα παρουσιάζουν οι διαφημίσεις. Μπορούν να είναι μια περίοδος προσωπικής ενδοσκόπησης, σύνδεσης με τους ανθρώπους που πραγματικά αγαπάμε, και πάνω απ' όλα αγάπης για τον εαυτό μας.

Η θεραπεία δεν έρχεται από την αποφυγή των αναμνήσεων, αλλά από την αποδοχή τους. Είναι εντάξει να θυμόμαστε, να νιώθουμε, να αφήνουμε τον εαυτό μας να ζει αυθεντικά, ακόμα και αν αυτό σημαίνει πως τα Χριστούγεννα μας θα είναι διαφορετικά από εκείνα που μας λένε ότι "πρέπει" να έχουμε.

*Τα ονόματα και τα παραδείγματα δεν αντιστοιχούν σε πραγματικά πρόσωπα.

Θεανώ Μακαρούνα - Συστημική Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια

Μέλος της ΕΛΕΣΥΘ